Persoonlijke verhalen van Dutchbat veteranen
Stel je even voor: je bent twintig jaar, staat midden in een vreemde oorlog, en je hebt maar één taak: beschermen. Maar dan draait alles om.
De missie naar Srebrenica in 1995, waar Dutchbat III probeerde orde op zaken te stellen, is zonder twijfel een van de zwaarste bladzijden in de Nederlandse geschiedenis.
Het is een verhaal dat niet alleen gaat over de val van een stad, maar vooral over de mannen die er waren. Achter de officiële rapporten en politieke debatten gaan persoonlijke verhalen schuil. Dit is een reis door de chaos, de eenzaamheid en de zoektocht naar erkenning.
De val van Srebrenica: Een missie zonder veiligheid
In de zomer van 1995 was Srebrenica een VN-beschermd gebied. Dat klinkt veilig, maar in de praktijk was het een val zonder uitweg.
De Serviërs, onder leiding van generaal Ratko Mladić, vielen de stad aan op 11 juli. Dutchbat III, een eenheid van ongeveer 80 man, stond in de frontlinie. Hoewel de officiële sterkte van Dutchbat III groter was, was de eenheid op de grond vaak klein en beperkt uitgerust.
De soldaten kwamen van verschillende eenheden, waaronder het Koninklijke Landelijk Wielrijdersregiment, het Koninginshospitaal en de Marechaussee.
De VN-basis, gelegen op een heuvelrand, was officieel een veilige haven. In werkelijkheid was het een kwetsbare positie. De Nederlandse soldaten, die waren ingezet als vredesbewakers, zagen al snel dat hun aanwezigheid weinig verschil maakte tegen de overmacht van de Serviërs.
Ze werden teruggedrongen naar de basis, geconfronteerd met een chaotische situatie waarin ze machteloos stonden tegenover de dreiging van zware wapens. Hoewel er officieel geen Nederlandse soldaten sneuvelden tijdens de gevechten, waren er gewonden en gijzelingen, wat de mentale impact alleen maar vergrootte.
Johan de Jonge: Machteloos toekijken
Een van de verhalen die de kracht van deze missie tonen, is dat van Johan de Jonge. Hij was onderdeel van Dutchbat III en zag de val van de enclave met eigen ogen.
In een documentaire op de website Helmen Vol Verhalen beschrijft hij de intense momenten van die dagen. Johan zat als gewondenverzorger in een tank. Toen er een beschieting plaatsvond, wilde hij graag helpen, maar dat mocht niet.
"Achteraf hoorde ik dat de collega dodelijk gewond was en dat het niet had geholpen als ik was uitgestapt," vertelt hij.
"Maar het voelde zo machteloos om toe te kijken en niks te kunnen doen." Die machteloosheid is een rode draad in veel verhalen van veteranen. De angst was voelbaar. Johan beschrijft hoe de Servische soldaten op hun tank schoten.
"Als ze met klein vuur op ons kunnen schieten, kunnen ze ook met groot schieten." Die nacht bleven ze op een bergtop, met een lamp gericht op de tank om te laten zien dat ze VN waren. Een schietschijf, maar ze bleven staan.
Na de missie schreven Johan en zijn kameraden hun laatste brieven naar huis.
Een ritueel van berusting. Vandaag de dag is Johan reisleider voor veteranen die terugkeren naar Srebrenica. Hij probeert iets positiefs te doen, zoals het aanleggen van een sportveld voor de lokale jeugd. "Ik wil betekenis geven aan die plek," zegt hij.
De invloed van de berichtgeving
Het is een manier om de pijn om te zetten in iets constructiefs. De manier waarop het verhaal van Srebrenica verteld werd, had een enorme impact op de veteranen.
In de beginjaren was de berichtgeving vaak hard en eenzijdig. Journalist Twan Huys publiceerde kritische verhalen en boeken, zoals "Srebrenica – De val van een VN-gebied". Het beeld dat ontstond was dat de Nederlandse soldaten hadden gefaald.
Dit zorgde voor veel onrust en verdriet bij de veteranen thuis. Gelukkig kwam er later een kanteling.
Documentairemaker Coen Verbraak bracht in 2020 een andere kant van de zaak naar boven. Zijn documentaire "Srebrenica" liet zien hoe complex en uitzichtloos de situatie voor de soldaten was. Dit hielp bij een beter begrip en gaf de veteranen iets meer lucht, mede door stil te staan bij wat Nederland anders had kunnen doen.
De strijd om erkenning
Na thuiskomst begon voor veel veteranen een nieuwe strijd: die om erkenning.
Het Nederlands Veteraneninstituut (NVV) speelt hier een cruciale rol. Het NVV is er om veteranen te ondersteunen, met een veteranenloket, checkpoints en programma’s voor psychische zorg. Ze organiseren activiteiten, zoals de Veteranendag op 4 en 5 mei, om veteranen zichtbaar te maken in de samenleving. Olaf Nijeboer, voorzitter van het NVV, zet zich actief in voor Dutchbat III-veteranen.
Hij strijdt tegen het negatieve beeld en pleit voor een eerlijk verhaal. Hij benadrukt dat de veteranen hun taak hebben gedaan in een uitzichtloze situatie en dat ze nooit de schuld mogen krijgen van de genocide die plaatsvond. Het is een boodschap die hard nodig is voor de verwerking.
De impact van trauma en de weg naar verwerking
De ervaringen in Srebrenica hebben diepe sporen nagelaten. Veel veteranen kampen met PTSS, angst en depressie. De herinneringen aan de gebeurtenissen kunnen dagelijks pijnlijk zijn.
Schuldgevoelens en machteloosheid sluipen in het systeem. Het is essentieel dat er goede hulp is.
Het NVV biedt verschillende vormen van ondersteuning, van counseling tot groepsbegeleiding. Veteranenloketten en checkpoints bieden informatie en advies.
Het doel is om veteranen te laten weten dat ze niet alleen zijn. Door verhalen te delen, wordt de eenzaamheid doorbroken.
Conclusie: Een weg naar rust
De verhalen van de Dutchbat III-veteranen en hun onmogelijke opdracht zijn een getuigenis van moed en doorzettingsvermogen, ook al voelde het misschien niet zo. Ondanks de chaos en de kritiek hebben ze geprobeerd hun werk te doen.
De strijd om erkenning is nog gaande, maar de steun groeit. Door open te praten over trauma en verwerking, en door de maatschappij te blijven herinneren aan de realiteit van die tijd, helpt het de veteranen verder.
Het verhaal over de val van Srebrenica in 1995 blijft een bron van verdriet, maar het is ook een herinnering aan de noodzaak van vrede en de waarde van de mensen die proberen die vrede te bewaken.